White Jade River      
januari 2019      






De geheel nucleaire familie ("famille nucleaire absolue") noemt demograaf-socioloog Emmanuel Todd (1951) de familiesystemen in de angelsaksische wereld, in Nederland, en in Denemarken.
Een geheel nucleaire familie is een familie die bestaat uit, of althans van start ging als, een ouderpaar met kinderen, zonder in- of aanwonende ouders of broers of zusters.
De zuid-Europese en germaanse familievormen die in principe niet nucleair zijn maar een vorm van groot-familie kennen, of nog maar recentelijk hebben afgezworen, doen het, volgens de auteur, met een autoriteitspersoon, in het geval van een familie met de pater familias, in het geval van een samenleving met een leider die rechtstreeks regeringsvoorstellen doet, danwel regeert via een meederheidspartij.(1)
Wat zijn in zijn "L'Origine des systèmes familiaux" uit 2011 de kenmerken van een geheel nucleaire familie?
Karakteristieken van zo'n geheel nucleaire familie:
— Ouders en gehuwde kinderen wonen niet samen.
— Er zijn geen vastgelegde regels aangaande erfenissen; vaak wordt gebruik gemaakt van een testament.
Waarden
— Er is vrijheid en/maar niet-gelijkheid ("non-égalité").
— Er is individualisme en een weigering tot amalgameren: d.w.z. een vorm van apartheid, zoals Todd dat noemt, of anders multiculturalisme.

Naar E. Todd's mening zet die trend zich door in het maatschappelijke en politieke leven in genoemde streken. In 1990 verscheen zijn "L'Invention de l'Europe". In dit boek extrapoleert hij de familiale systemen binnen de verschillende europese culturen. Hij constateert dat de manier waarop maatschappijen zijn vormgegeven van elkaar verschillen al naar gelang het de angelsaksische en germaanse culturen betreft, danwel die uit Zuid-Europa. In Zuid-Europa is het fenomeen 'geheel nucleaire familie' (nog) grotendeels onbekend.

Afgezien van het feit dat, in "L'Origine des systèmes familiaux" onder de rubriek 'karakteristieken', ouders zich inderdaad verwijten maken wanneer een kind bij het volwassen worden niet wil uitvliegen — dan hebben ze in de opvoeding toch iets verkeerd gedaan, zo is de gedachte, vallen de twee 'waarden' die Emmanuel Todd opnoemt te verifiëren aan de manier waarop mensen met elkaar omgaan die zich meer of mindere tot het boeddhisme voelen aangetrokken, en dan vooral wanneer ze rondgaan in een boeddhistisch centrum(pje).

Voor wat de twee 'waarden' aangaat is het bijvoorbeeld de oostaziaat niet goed bij te brengen dat personen die zijn opgevoed binnen een geheel nucleaire familie ("famille nucleaire absolue") door de rest van de familie, al is het soms onder gemopper, geheel vrijgelaten worden in hun persoonlijke keuze waar het levensbeschouwing aangaat. Dat is niet universeel, en dus niet vanzelfsprekend, en ook niet de standaard waar de rest van de wereld zich aan te spiegelen heeft, daarvoor zijn de materiële en klimatologische omstandigheden te verschillend.

Waar het de constatering betreft die zegt dat er ongelijkheid is, kan hier verwezen worden naar een episode die we dan maar met enige humor tegemoet moeten treden: Zeker vijf minuten lang zat een Nederlandse met half toegeknepen ogen te turen naar een groep chinese monialen (ze dragen exact dezelfde kleding, en zijn allemaal even kaal), tot ze opgelucht achterover leunde en met een lichte zucht van opluchting sprak: het zijn vrouwen.(2)

Bij het woord 'apartheid' kreeg u even een schrikreactie. Het woord wordt verder gedetermineerd met de toevoeging 'multiculturalisme'.
Binnen de bovengenoemde familiesystemen, dus de angelsaksische wereld, Nederland, en Denemarken, geldt de net niet obsessieve gedachte dat de anderen anders zijn, dat ze anders leven, anders denken, anders eten, en anders voetballen. Ondanks de wens die binnen de drie systemen leeft die zegt dat er een assimiliatie van nieuwkomers tot stand dient te komen, zien we tegelijkertijd ook dat de gezeten bevolking, zodra nieuwkomers zich bij hen hebben gemeld, toch niet in staat zijn de ander te zien als helemaal een van hen; het blijft een Jood, een Chinees, een Marokaan, een Engelsman, een Afrikaan — tot in de zevende generatie, om een joods gezegde te parafraseren.
Weliswaar dient te ander zich na korte tijd te manifesteren zoals wij dat ook doen, maar 't blijft een ander, in de ogen van de gezetenen, ook al draagt z/hij dezelfde soort kleding, eet ribkarbonade met pudding toe, en is net zo angstig-behoudend, en net zo overtuigd van ons gelijk.

Daar kunnen we wat van vinden, maar zoals we vluchten kauwtjes en spreeuwen niet naadloos in elkaar op kunnen laten gaan (en zien we soms een vlucht kauwtjes boven de Westerschelde aan voor een vlucht spreeuwen, maar dat terzijde), zo kunnen we ook het anders zijn van de ander niet uit ons systeem losweken. En er wordt hier helemaal niet gezegd dat dit aan de andere kant van de wereld anders is, integendeel. En zolang het "we zijn gelijk, maar niet hetzelfde" gezegd en geleefd kan worden, maar dan ook door álle "zelfden" en "anderen" binnen een natiestaat, is er geen vuiltje aan de lucht.


(1) Met name Hegel zal het woord "volk" helemaal willen afschaffen en willen vervangen door "staat". Volk, in de Hegeliaanse zin van het woord moet dan verstaan worden zoals de Romeinen dat zagen, als een deel van de bevolking dat niet in rijkdom en hereditaire macht geboren is, en geen aanleg heeft voor wetenschap, politiek en filosoferen daarover. In Duitsland hebben Hegel's woorden mede bijgedragen aan een zekere vorm van autoritarisme waarin het volk, anders dan in Frankrijk, er niet toe zal overgaan om middels straatprotesten of andere opstanden de leider af te zetten. Het verwijderen van een leider, althans de pogingen daartoe, blijkt zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog een taak te zijn geweest die een tweede autoritaire laag, een elite, op zich nam; op geen moment kwamen opstandige bakkers, slagers, fabrieksarbeiders en boeren in beeld. (Wel was er een stil afkeuren, en hier en daar zelfs een stil verzet door gewone burgers, die zich pas lang na '45 durfden uiten.) Dit gegeven was het resultaat van een (nabloei van) het groot-familiemodel met een eenhoofdige absolute leiding.
Todd heeft niet goed gezien dat Nederland en Denemarken à cheval zitten op het oost- en zuideuropese autoritaire model en het individualistische model van de hier besproken nucleaire familie. Dit balanceren op de snede van twee samenlevingsvormen, het autoritaire en het individualistische, leidt er in Nederland toe dat voortdurend nieuwe modellen worden uitgeprobeerd: stapje noord — niet zo goed; stapje west — ietsje beter, voorlopig. Enzovoort.

(2) In het Nederland waar het nucleaire familiemodel meer dan elders heeft geleid tot een vaak extreme vorm van individualisme en egalitarisme is op grond van alleen al dit gegeven gebleken dat een dag-dagelijkse co-habitatie met traditioneel gewijde monialen uit Azië — het grootfamiliemodel met een pater familias aan het hoofd — niet mogelijk is. Daarbij moet worden opgemerkt dat een VS in zijn extreem individualistische en egalitaristische ideologie model heeft gestaan voor het nederlandse. Niettemin lijkt de VS die allergie naar een andere familie-/samenlevingsvorm, c.q. aziatische monialen en door hen getrainde westerlingen, niet of nauwelijks te hebben.
het nucleaire familiesysteem

Terug naar de literatuur-pagina

Terug naar de voorpagina

naar het White Jade River-blog

Words in picture-blog



Nieuws over Boeddhisme is een productie van White Jade River, Instituut voor Boeddhisme.
De paginas bestaan sinds december 2004.

Stichting onder nummer 20138036.