juni 2025      

  Nieuws over boeddhisme



Het gaat over juni van het jaar 1145. Daar is een geestelijke met de naam Bernard de Clairvaux die bekend zou worden als St. Bernardus, en een stroming binnen het katholicisme zou naar hem genoemd worden. Van Bernard wordt gezegd dat zijn stroming een offshoot is van de Cisterciënsers, maar dat doet er hier niet toe. Wat er wel toe doet is dat hij goede betrekkingen onderhield met een zekere Albéric, ofwel paus Eugenius-III. Met deze twee clericalen als aanjagers werd de Tweede Kruistocht gehouden, een die jammerlijk zou mislukken — de kruisvaarders slaagden er niet in Damascus te veroveren, laat staan het territorium van Palestina te betreden.

Pacôme Thiellement, geen theoloog, zegt hij, maar wel "een exegeet" vertelt het verhaal over die kruistocht, maar meer nog over die groeperingen die door het nageslacht de namen Katharen, Albigenzen, en nog een paar namen werden toegedicht.
In eerste instantie gingen Bernard en Albéric nogal tekeer tegen de preken van een zekere Pierre de Bruys, een monnik die alle uiterlijk vertoon van de kerk van de hand wees, en tegen ene Henri de Lausanne, een andere monnik die het helemaal eens was met Pierre. De aanhang van die twee kregen, in Frankrijk, de namen Petrobrusiens (Petro = Pierre), resp. Henriciens.
Maar ook daar gaat het nu niet over, al waren ze, onbewust, de aartsvaders van die Katharen-beweging waarvan er binnen een halve eeuw niet een meer over was, althans niet "bovengronds". Tot in het begin van de 20ste eeuw waren er onder de groeperingen van thuiswevers en ambulante handelaren nog sporen van aanwezig, voor zover de exegese van het geloof van de Katharen bekend is.(1)

Nu is een van de leefregels van de monniken in de traditie van Bernard de Clairvaux de gelofte van zwijgen. We zien een vergelijkbare praktijk onder een (heel klein) deel van de hindu-asceten die dit als middel zien om het doel van nirvāna te bereiken.

Die zwijgplicht werd door Boeddha met klem van de hand gewezen. Voor de burgerij muntte hij de uitdrukking samma-vaca (samma vatsja): juiste spraak, en ten overstaan van zijn monniken sprak hij, naast een aantal andere vergelijkbare uitingen, een heel korte rede, volgens de manuscripten van het vroege boeddhisme:

"Monniken, een uitspraak met (de volgende) vijf aspecten is goed gesproken, geen slechte uiting. Die (uitspraak) wordt zonder blaam en zonder missers uitgesproken door mensen die weten wat ze doen. Welke vijf zijn dat?
Er wordt op het juiste moment gesproken. Er wordt in waarheid gesproken. Er wordt vriedenlijk gesproken. Er wordt met een goede uitkomst voor ogen gesproken. Er wordt welwillend gesproken.


De Pāli tekst [Vācā Sutta (AN 5:198)]

Pañcahi, bhikkhave, angehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnam.
Katamehi pañcahi? Kālena ca bhāsitā hoti, saccā ca bhāsitā hoti, sanhā ca bhāsitā hoti, atthasamhitā ca bhāsitā hoti, mettacittena ca bhāsitā hoti.

Waarom is dat nu belangrijk? Omdat we juiste spraak alleen maar kunnen leren door te spreken en ons gewaar te zijn van wat we zeggen, of van wat we gezegd hebben: dat heb ik goed gezegd, dat had ik beter kunnen doen, ik sprak een beetje voor mijn beurt, volgende keer iets eerder iets laten horen, etc. Zo leren we dat, niet door te zwijgen.

(1) Zo was Eeklo (België), centraal in het land van de vlassers (alle beroepsgroepen die met het verbouwen van vlas en het verwerken ervan te maken hadden, maar toch vooral de vlasboeren), eind 19e, begin 20e eeuw een centrum van religieuze opstandelingen geworden. Enkelen onder u weten dat vlas wordt verbouwd voor lijnzaad, lijnolie, vlastouw, vlaszakken en voor linnen. Dus waren er wevers, aanvankelijk thuiswevers maar vanaf het begin van de industriële revolutie wevers die in fabrieken werkten.
We kennen de namen van twee mannen van wie de ouders of grootouders de katholieke kerk hadden verlaten en protestants waren geworden, evenals een vrouw, een verre nicht van mijn grootmoeder. Het verhaal van die Eeklose is alleen nog bij ondergetekende bekend. Deze drie religieuze eigenweggers waren het niet meer eens met de exegese van het protestantisme zoals dat in de Eeklose kerk werd gepredikt, en begonnen zelf bijbelstudiegroepjes op te richten. Bekend is dat ook zij het uiterlijk vertoon van de kerken van de hand wezen, alsook de hiërarchie, en nog een aantal stellingen.
De vrouw onder de drie — die niet per definitie tijdgenoten waren —, die onderwijzeres moet zijn geweest, verzamelde op zondag haar kerkgangers om zich heen, van wie er een op de tramlijn Ijzendijke - Watervliet - Eeklo stapte. Omdat deze Eeklose vrijzinnige predikante wél de letter van de bijbel aan haar leerlingen wilde voorhouden — die dominee zegt maar wat! — leerde haar gezelschapje vrouwen en passant lezen en schrijven — en werden zo de natuurlijke woordvoerders van die de groep burgers waartoe ze behoorden.

Vandaar de achtergrond van bloeiend vlas. Ga maar eens kijken, in de twee Vlaanderens, nu in juni, en in andere streken van juni tot augustus.



Nieuws over Boeddhisme is een productie van White Jade River, Instituut voor Boeddhisme.
De paginas bestaan sinds september 2004.
email: whitejaderiver@gmail.com / contactwjr@yahoo.nl

Stichting onder nummer 20138036.