White Jade River      
juli 2018      






Hij was de stichter van het retraite-oord Suan Mokkh (tuin van bevrijding) in het zuiden van Thailand. Hij was niet alleen de stichter, maar samen met zijn broer was hij ook de bouwer — aan de slag, met eigen handen, iets wat voor en na hem niet is voorgekomen onder de monialen van Thailand. Een van de bepalingen die monniken weerhoudt van zelf aan de slag gaan is dat ze de burger-ambachtsman geen concurrentie mogen aandoen. Maar daar gaat het hier niet over.

Er wordt hier aan die beide herdenkingsdagen herinnerd omdat deze vernieuwer van het thaise boeddhisme een paar maanden geleden in een tweegesprekje op de tv ter sprake kwam. De tv-spreker en ondergetekende kenden de monnik persoonlijk, maar mogelijk niet in dezelfde tijd. Wellicht herinnerde de geďnterviewde zich de amerikaanse monnik Santi-káro niet, omdat Santikaro zich pas de laatste negen jaar van Buddhadasa's leven zich bij hem voegde. Het was Santikaro die, enige tijd nadat ikzelf Suan Mokkh niet meer bezocht, aan de overkant van de weg een westerlingen-settlement realiseerde waar ze hun uit de pax Europeana geërfde eigenaardige mix van kostschoolgedrag, anti-otoritarisme (in de vroeg-anarchistische spelling), en nauw verholen veroveringsdrang konden tentoonspreiden. Azië is geen Afrika of het Noord- en Zuid-Amerika van voor Columbus. Het gedrag werd niet op prijs gesteld.
Santikaro woont nu weer in Amerika. Hij is teruggegaan naar het burgerbestaan, maar heeft nog wel een soort boeddhistisch centrumpje waar hij omringd is door gelijkgezinden.

De nederlandse spreker in het bovengenoemde tv-interview herinnerde zich inderdaad dat Buddhadasa bhikkhu twee woorden engels sprak: "sit" en "down", maar had er toch beter aan gedaan te vermelden dat dit dan ook de conversatie was die beiden, de monnik-meester en de nederlandse bezoeker voerden. Zoiets er niet bij vermelden komt neer op maar weer eens een leraar-leerlingclaim die nooit bestaan heeft; komt heel veel voor.

Buddhadasa's toespraken in de ochtend, die per luidspreker ook in de richting van de heerlijk koele bunker werden uitgezonden waar de vrouwen verbleven — nog voor de tijd van de buitenlanders-vestiging aan de overkant — waren dan ook in het thais. Het was Santikaro die Buddhadasa's toespraken vertaalde. Hij verzorgde ook de engelse uitgave van een aantal andere werken van de monnik-leider, werken die meer theoretisch van aard zijn dan de ochtendtoespraken.
Santikaro's kuti (hut) was de enige op het terrein waar 's-avonds het licht mocht branden. Achter het vliegengaas zat de jonge Amerikaan zijn vingers beurs te tikken op een oude schrijfmachine. Een aantal boeken die door Santikaro zijn vertaald, soms "nagesynchroniseerd" door engels-sprekende Thai, zijn nog steeds verkrijgbaar, zeker via de internetboekhandels. Het zijn blijvertjes geworden.

Het grootste misverstand, niet in het minst binnen de thaise monniksgemeenschap en aan het Hof, over de al dan niet vermeende vrijzinnigheid van Buddhadasa is ontstaan rond zijn boek "No Religion". Dat misverstand is in leven gehouden door traditionele monniken die van katholieke zwartrokken hadden gehoord dat ze tot een "religie" behoren. En, zo mocht ik zelf ervaren, wat deskundige westerse boeddhisten ook beweerden, en beweren — namelijk dat "religie" een verkeerde term is — het is er tot op de dag van vandaag in traditionele middens in gebleven, en ze zijn best bereid er over te kibbelen.

Uiteraard had Buddhadasa bhikkhu voor wat betreft het theravāda, de oude stromingen van het mahāyāna, en het zen gelijk met zijn "No Religion". Voor deze scholen is boeddhisme geen religie, geen geloofsysteem, maar een manier van leven, voor de eersten aan de hand van de leringen van de stichter Gáutama, Gótama, of Sakyamuni Boeddha, voor de zennis aan de hand van de adagia en aforismen van hun stichters (Dōgen, Linji/Rinzai), waarbij we er van uit moeten gaan dat de meesten onder die zennis niet rechtstreeks met de leer van de stichter aan aanraking zijn gekomen, resp. er niet mee in aanraking willen komen.
Kijken we naar het mahāyāna, en meer specifiek naar de leer rond Amitābha Boeddha en het Reine Land zoals zeker het oostaziatische boeddhisme dat volgt (Chin.: djiengtňe, Jap.: shien, Kor.: djoengtó), dan zien we dat ze wel zeker de vanuit de westen binnengebrachte term "religie" hanteren: "wij geloven in Boeddha", zonder overigens de Nabije-Oosten/westerse achtergrond en inhoudelijkheid van de woorden "geloven" en "religie" te kennen.

Buddhadasa bhikkhu's inzichten waren voor zijn tijd zo vernieuwend dat het Hof, dat het voor gewoonte had de crematie bij te wonen van de meest gewaardeerde monniken, geen tijd heeft vrijgemaakt om dat voor hem ook te doen, ook al werd het stoffelijke overschot twee jaar in de koelcel gehouden opdat de koning tijd in zijn agenda vrij kon maken.
Ik ben er zeker van dat al aan het begin van de 21ste eeuw het Hof spijt heeft gekregen van die beslissing: de onderwijzingen van Buddhadasa bhikkhu zijn op termijn, althans voor het theravāda, blijvend en relevant gebleven.



Nieuws over Boeddhisme is een productie van White Jade River, Instituut voor Boeddhisme.
De paginas bestaan sinds december 2004.

Stichting onder nummer 20138036.